Аутор: Miloš Jocić

Kođima u Novom Sadu

Jedan od najvećih i najznačajnijih gejm dizajnera na svetu — zapravo superstar videoigračke kulture — Hideo Kođima (Hideo Kojima) ovih dana je u Novom Sadu. Detalji nisu objavljeni, ali je ova inkognito poseta najverovatnije u vezi sa novosadskim studijom 3Lateral, koji sarađuje sa Kođima-sanom na naslovu DEATH STRANDING 2, nastavku njegove neobične, visokobudžetne a eksperimentalne igre iz 2019. Kođima je takav tip tvorca: polu Spilberg, polu Refn; pola Tom Klensi, pola Don Delilo; 50% Milica Pavlović 50% Lajbah.

Kođima je dakle u Novi Sad došao u istom svojstvu kao i svojevremeno Kijanu Rivs: zbog 3Lateralove revolucionarne tehnike mapiranja lica & tela pod nazivom Metahuman. Hvala 3Lateralu što dovodi ovako fenomenalne goste u Novi Sad, makar tajnovito i pod okriljem noći. Ipak, za razliku od Kijana, koji je u Novi Sad prošvercovan tako vešto da se za njegov dolazak saznalo tek nekoliko meseci kasnije, Kođima je otvoren čovek sa neprekinutim prisustvom na svojim društvenim profilma. Svoj boravak u NS je tako lepo dokumentovao na IG, a u jednom trenutku se čak našao na sto metara od Matice srpske. Dobio sam u prethodnih 48h snažnu želju da izmislim vremeplov i nađem se u isto vreme na istim lokacijama mog rodnog grada koje je pohodio ovaj japanski titan pripovedanja i postmodernog dizajna.

Iz: Katherine Foxhall, MIGRAINE: A HISTORY (2019, Johns Hopkins University Press). Srećan svima finiš semestra.

Filmska magija u Šekspirovo vreme

Filmska magija jedan je od najlepših osećaja na svetu. Sa malim brojem drugih doživljaja mogu uporediti sesiju lepog čitanja, a gašenje svetala u sali & paljenje projektora je jedan od njih. Daj mi tu drogu pravo u venu, koji god da je film i o čemu god da je. Nije čudo što filmova o magiji filma (poput najskorijeg Spilbergovog dela, FABELMANOVI) ima skoro koliko i knjiga o knjigama, a njih ima previše.

No, nije filmska magija nastala sa filmom; to jest nije izvanzemaljska opčinjenost umetničkim delom, kada za trenutak ili nekoliko trenutaka imamo osećaj da smo projektovani izvan sopstvenog fizičkog tela u virtuelni svet adrenalina ili tuge, izmišljena kada i bioskopsko platno. Zapisi o ovakvoj moćnoj imerziji dolaze još od pesnika i dramaturga elizabetanske i jakobinske Engleske — Šekspirovog doba, odnosno doba kada se u Engleskoj pojavljuju, razvijaju i bujaju prva profesionalna pozorišta i dramske trupe. Citat je iz knjige Stenli Vels, ŠEKSPIR I DRUŽINA (prev. Marko Denić, 2009, Clio, str. 32–33; Stanley Wells, SHAKESPEARE AND CO., 2006, Knopf):

Ali je publika u Šekspirovo vreme znala poprilično da se udubi u radnju u kojoj je uživala. Najbolji prikaz ushićenja koje je mogao da oseti i najneobrazovaniji čovek u publici nalazi se u uvodu za dramu Tomasa Dekera AKO OVO NIJE DOBRA PREDSTAVA, ĐAVO JE U NJOJ (Thomas Dekker, IF THIS BE NOT A GOOD PLAY, THE DEVIL IS IN IT, 1611), gde on opisuje pesnika koji:

„Može dozvati zalutalog slušaoca i zlatnim lancima
Njegov sluh vezati za svoju melodiju,
Može mu svojim veštim perom dočarati stvorenja
Kovana čekićem i naterati ga da na vrhovima prstiju
Prekine retku tišinu i tapše snažnim rukama
Onome što svojom očaranom dušom jedva razume.“
(Stihovi 31–36)

Ovde Deker hvali moć dramskog teksta da uzdigne čak i nekoga od koga bi se to najmanje očekivalo, uz pomoć čarolije koja omogućava razumevanje izvan granica razumnog. Kao što kaže Vojvoda iz Šekspirovog ranog komada DVA VITEZA IZ VERONE: „Moć bogodanog pesništva je silna“ („Much is the force of heaven-bred poesy“; Čin treći, Scena druga).

Super Busy Hospital

I’d like to create a video game in which you have to help all the characters who have died in the other games. „Hey, man, what are you playing?“ „SUPER BUSY HOSPITAL. Could you leave me alone? I’m performing surgery! This guy got shot in the head, like, 27 times!“

(Demetri Martin, stendap)

Katalin Ladik, PAMĆENJE VODE / A VÍZ EMLÉKEZETE (2022, KCV)

Nedavno je Kulturni centar Vojvodine objavio sjajno izdanje pesničke zbirke PAMĆENJE VODE legendarne Katalin Ladik (Ladik Katalin, A VÍZ EMLÉKEZETE), „naše“ mađarske pesnikinje i jedne od najfascinantnijih književnih, konceptualnih i performativnih umetnica sa kraja XX i početka XXI veka.

Knjiga mi nije u potpunosti draga jer je krupna, kockasta i tvrdih korica, što nije moj fazon. Volim sitne, meke (haha itd.) i siromašne knjižuljke; izdanja vrlo cenim prema tome koliko lako mogu da ih ispisujem, mučim i transportujem. Ovako bogata izdanja su za policu, a ne za ruksak i mapiranje olovkom dok je knjiga presavijena položena na koleno — što je prava šteta! Nema ovde ni podataka o samom izdanju; tek mi je onlajn pretraga otkrila da je u pitanju zbirka izvorno objavljena 2016. godine. A o samoj pesnikinji, koja je vojvođanskom scenom žarila i palila pre 50 godina, svedoči tek jedna zabavna, ali biografski štura jednoparagrafna napomenica na poslednjoj strani. Taj je mikro-memoar Ladikove lep osvrt na sopstveni intimni & emotivni razvoj, ali ni za trunku to novim čitaocima ne dočarava veličinu KL, što je tek prava šteta.

Izdanje je ipak i dalje sjajno jer u pitanju Katalin Ladik. Uglavnom je poznajem kao provokativnu i eksperimentalnu performativnu umetnicu; kada bih bio lagodan u ocenama, rekao bih da je svojevremeno Katalin Ladik radila ono o čemu Marina Abramović sanja. U strahovito talentovanoj generaciji vojvođanske/SFRJ neoavangarde, Katalin Ladik je sa pravom bila jedna od vatronoša i all-starova; dok su se drugi možda tu i tamo folirali i izmotavali, KL je uvek išla ogoljeno, furiozno, nogom u vrata, glavom u zid i sa 110%. Poezija mi pak odaje drugačiju Katalin: ranjivu, usamljenu, introvertnu i osećajnu.

Zbirka je izvanredna i zato što je, u prevodu Draginje Ramadanski (svojevremeno laureatkinje nagrade „Miloš N. Đurić“), objavljena dvojezično, na mađarskom i srpskom. Malo je stvari u životu lepše od paralelnog čitanja poezije u izvorniku i prevodu. Dvojezična pesnička izdanja zato posebno lovim i volim. Mazim ih i pazim (čak i kada ih švrljam ili lomim kosti) u kojem god da su obliku, bilo luksuznom bilo budžetskom.

Katalin Ladik, OSETI BAR KAD UĐEM KROZ PROZOR // ÉREZD, AMIKOR BEJÖVÖK AZ ABLAKON

Napustila me je odavno ova kuća.
Sastoji se samo od grdnih, ugljenisanih ruku,
što grlile su mi telo mekim glinama.
Njen malter beše mek i vlažan, pun žudnje.
Ako bih se iznova u njoj probudila,
bila bih njen prozor u zaborav.
Mogli bismo zajedno da srčemo more,
da osluškujemo pljuskanje talasa u našim telima.

_________________

Ez a ház már rég elhagyott engem.
Már csak hatalmas, üszkös karokból áll,
melyek puha agyagban ölelték testemet.
Vakolata lágy és nedves volt, tele vágyakkal.
Da he újra felébrednék benne,
feledésbe néző ablaka lennék.
Együtt szürcsölnénk a tengert,
hallgatnánk testünkben a hullámverést.

The more enlightened our houses are, the more their walls ooze ghosts

The power of modern literature lies in its willingness to give a voice to what has remained unexpressed in the social or individual unconscious: this is the gauntlet it throws down time and again. The more enlightened our houses are, the more their walls ooze ghosts. Dreams of progress and reason are haunted by nightmares.

Shakespeare warns us that the triumph of the Renaissance did not lay the ghosts of the medieval world who appear on the ramparts at Dunsinane or Elsinore. At the height of the Enlightenment, Sade and the Gothic novel appear. At one stroke Edgar Allan Poe initiates the literature of aestheticism and the literature of the masses, naming and liberating the ghosts that Puritan America trails in its wake. Lautréamont explodes the syntax of the imagination, expanding the visionary world of the Gothic novel to the proportions of a Last judgment. In automatic associations of words and images the Surrealists discover an objective rationale totally opposed to that of our intellectual logic.

Is this the triumph of the irrational? Or is it the refusal to believe that the irrational exists, that anything in the world can be considered extraneous to the reason of things, even if something eludes the reasons determined by our historical condition, and also eludes limited and defensive so-called rationalism?

(Italo Calvino, „Cybernetics and Ghosts“)

_____________________

La linea di forza della letteratura moderna è nella sua coscienza di dare la parola a tutto ciò che nell’inconscio sociale o individuale è rimasto non detto: questa è la sfida che continuamente essa rilancia. Più le nostre case sono illuminate e prospere più le loro mura grondano fantasmi; i sogni del progresso e della razionalità sono visitati da incubi.

Shakespeare ci avverte che il trionfo del Rinascimento non ha placato i fantasmi dell’universo medievale che s’affacciano sugli spalti di Dunsinane e di Elsinore; al culmine dell’Illuminismo, sorgono Sade e il romanzo nero; Edgar Allan Poe inaugura insieme la letteratura dell’estetismo e la letteratura di massa, dando un nome e un passo agli spettri che l’America puritana si porta dietro; Lautréamont fa esplodere la sintassi dell’immaginazione, dilata il mondo visionario del romanzo nero fino alle dimensioni di un giudizio universale; i surrealisti scoprono nelle associazioni automatiche di parole e d’immagini una ragione obiettiva contrapposta a quella della nostra logica intellettuale.

E il trionfo dell’irrazionale? Oppure è il rifiuto di credere che l’irrazionale esista, che qualcosa al mondo possa esser considerata estranea alla ragione delle cose anche se sfugge alla ragione determinata dalla nostra condizione storica, a un sedicente razionalismo limitato e difensivo?

(Italo Calvino, „Cibernetica e fantasmi“)